Scientist Rebellion
Deze kunst-en-klimaatwandeling is ontwikkeld in samenwerking met Scientist Rebellion, een internationale beweging van wetenschappers en academici die zich grote zorgen maken over de klimaat- en ecologische crisis.
De wandeling nodigt je uit om bij negen kunstwerken na te denken over de rol van kunst, wetenschap en de mens in tijden van klimaatverandering.
Het boekje met de wandeling ligt voor je klaar bij de entree van het museum. De wandeling duurt ongeveer een uur en is toegankelijk met een rolstoel of rollator.
Verder lezen, Kunst-en-klimaatwandeling
Waar wil je beginnen? De hoeveelheid publicaties, blogs, podcasts, films en lezingen over klimaatverandering is enorm. En er is veel desinformatie. Los van de vraag wat je wilt lezen – waarover wil je geïnformeerd raken? – is het ook belangrijk te bedenken: wat ga je er mee doen? Daarom beperkt deze lijst zich tot boeken die niet alleen informeren, maar ook handelingsperspectieven brengen. En onderaan de lijst nog een waarschuwing voor websites met desinformatie.
Wat is klimaatverandering?
De website www.klimaatveranda.nl (door o.a. Bart Verheggen, klimaatwetenschapper en docent aan Amsterdam University College) geeft in een helder geschreven artikel ‘Wat weten we?’ een uitstekend startpunt om te begrijpen hoe klimaatverandering werkt.
Veel vragen over klimaatverandering zijn gevraagd (en beantwoord) op www.klimaathelpdesk.org. De antwoorden worden gegeven door wetenschappers die expert zijn op dat gebied.
Het kennisportaal Klimaatadaptatie (www.klimaatadaptatie.nl) geeft een goede samenvatting van de huidige kennis en kennisdossiers per sector: gezondheid, landbouw, veiligheid, cultureel erfgoed, etc.
Wat zijn de effecten voor Nederland?
Het KNMI heeft in 2023 verschillende scenario’s geschetst die de gevolgen van klimaatverandering voor Nederland duidelijk maken: www.knmi.nl.
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft – mede op basis van de KNMI studies – de klimaatrisico’s in Nederland beschreven in het rapport Klimaatrisico’s in Nederland: de huidige stand van zaken (mei 2024). In maart 2026 verscheen Voorbij de risico’s: keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving. Daarin adviseert het PBL de politiek met meerdere opties.
Vanuit de samenleving is er zeer brede steun voor maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan. Zo stelde Urgenda het 54-punten plan op: een lijst met zeer concrete maatregelen die zorgen voor een grote CO2 besparing (www.urgenda.nl).
Het eindadvies van het Nationaal Burgerberaad Klimaat (2025) geeft 23 aanbevelingen, waarvan een grote meerderheid van de 175 gelote deelnemers het eens was (www.burgerberaadklimaat.nl).
Boeken
Greta Thunberg en vele anderen, Het Klimaatboek (De Bezige Bij, 2024)
De bekende klimaatactivist Greta Thunberg vroeg eind 2022 aan zo’n honderd wetenschappers om helder en kort te beschrijven wat zij vanuit hun expertise over klimaatverandering wisten. Een zeer compleet en toegankelijk boek dat veel aspecten van klimaatverandering behandelt, en ook bespreekt hoe om te gaan met deze informatie.
Eva Rovers, Practivisme. Een handboek voor heimelijke rebellen (Prometheus, 2018)
In dit boekje gaat Eva Rovers (die tevens de biografie van Helene Kröller-Müller, De eeuwigheid verzameld (Prometheus/Bert Bakker, 2012), schreef) de strijd aan met de verlammende machteloosheid die iedereen wel eens heeft ervaren. Onmisbaar voor iedereen die de wereld wil veranderen, maar nooit precies wist hoe. Lees, en vind de rebel in jezelf.
Chris Julien, Alledaags activisme. Van onrust naar daadkracht in het klimaattijdperk (Podium, 2024)
Op basis van wetenschappelijke, filosofische en persoonlijke inzichten laat wetenschapsfilosoof Chris Julien zien dat we veel meer kunnen dan we denken en dat juist in het alledaagse tal van mogelijkheden zitten voor systeemverandering. Een gloedvol betoog om jezelf te gebruiken als verzet, als hefboom voor het ómduwen van systemen waar je deel van uitmaakt. Eén ding staat al vast: het enige wat zinloos is, is niets doen.
Thijs Weststeijn, De toekomst van het verleden: Erfgoed en klimaat (Prometheus, 2023)
In dit boek beschrijft kunsthistoricus Thijs Weststeijn wat de effecten zullen zijn van klimaatverandering op het erfgoed in Nederland en hoe onze liefde voor kunst en erfgoed kan helpen bij het vergroten van bewustwording van de klimaatcrisis.
Jelmer Mommers, Hoe gaan we dit uitleggen? Onze toekomst op een steeds warmere aarde (De Correspondent, 2019)
Een uitstekend en toegankelijk boek over de klimaatcrisis in drie delen: Wat is er mis? Waar gaat het heen? Wat kunnen we doen? Met als bonus achterin twaalf misstanden over het klimaat uitgelegd.
Jaap Tielbeke, Een beter milieu begint niet bij jezelf (Das Mag, 2020)
In dit boek rekent onderzoeksjournalist Jaap Tielbeke af met mythes en misvattingen die we steeds weer terugzien in het klimaatdebat: de schuldige mensheid, de groene consument, de beperkte focus op CO2 en het geloof dat technologie alles op gaat lossen. In het tweede deel van het boek beschrijft Tielbeke waar een beter milieu dan wél begint: in de rechtbank, op de barricaden én bij de politiek.
Tommy Wieringa, Optimisme zonder hoop (Uitgeverij Pluim, 2025)
In dit essay voor de Maand van de Filosofie (2025) beschrijft Tommy Wieringa hoe moeilijk het kan zijn hoop te houden wanneer de toekomst reden geeft tot pessimisme en concreet resultaat uitblijft.
Kees Klomp, Ecoliberalisme. Een veranderverhaal over ware vrijheid (De Geus, 2025)
Verandering hoeft niet angstaanjagend te zijn, verandering biedt ook de kans op iets nieuws en beters. Ecoliberalisme is een leidraad voor systeemverandering vol actieve hoop. Kees Klomp, voormalig lector Betekeniseconomie aan de Hogeschool van Rotterdam, beschrijft het falen en ineenstorten van het huidige economische en maatschappelijke systeem. Dat is nogal een groot onderwerp, maar het boek eindigt met tien concrete aanbevelingen die laten zien dat een rechtvaardige en klimaatbestendige samenleving mogelijk is, en dat we als burgers daar ook voor moeten pleiten.
George Monbiot, Uit de puinhopen: Een nieuwe politiek in een tijd van crisis (Lemniscaat, 2018)
De Britse journalist en schrijver George Monbiot geeft een zeer scherpe analyse van het neoliberale verhaal en de onderliggende waarden, die het oplossen van de klimaatcrisis lijken tegen te werken. ‘Wanhoop is de toestand waarin we verzeild raken als onze verbeelding tekortschiet.’ Tijd dus voor een nieuw verhaal. Monbiot schetst een narratief waarin de gemeenschap nieuw leven wordt ingeblazen, en ons altruïsme, empathie en diepe gevoel van verbondenheid niet meer in toom worden gehouden.
Jason Hickel, Less is More: How Degrowth Will Save the World (Penguin, 2020)
Minder consumeren, dat gaat natuurlijk nooit lukken. Politiek econoom Jason Hickel laat feilloos zien dat het huidige economische systeem niet iets ‘natuurlijks’ is, maar pas heel recent is gecreëerd door mensen. Krijgt het kapitalisme weer de schuld van alles? Zeker. Want het geloof dat economische groei een voorwaarde is voor welvaart en geluk is de nieuwe wereldreligie. Oneindige economische en materiële groei als hoogste doel van de mensheid; het is onmogelijk op een eindige planeet. Ook Hickel geeft aan dat het anders kan, met hele eenvoudige politieke keuzes. Waarom hebben we maar vijf jaar garantie op producten, en verplichten we niet tot twintig jaar?
Naomi Klein, This Changes Everything: Capitalism vs. the Climate (Simon & Schuster, 2014)
Deze klassieker uit 2014 is een zorgvuldig gedocumenteerde studie van de manier waarop mens- en cultuurbeelden achter de neoliberale versie van het kapitalisme hebben geleid tot de huidige klimaatcrisis en ongelijkheid in de wereld. De vrije markt gaat ons hier niet uit redden. En is onze verslaving aan fossiele brandstoffen niet te genezen? Journalist en politiek activist Naomi Klein laat zien dat er vele alternatieven zijn voor dit heersende wereldbeeld. ‘You are not alone.’
Liever een lezing of film bekijken?
Deze TED Talks geven een goede introductie op de verschillende onderwerpen:
- Katharine Hayhoe, The Most Important Thing You Can Do to Fight Climate Change: Talk About It (TED 2019)
- Per Espen Stoknes, How to Transform Apocalypse Fatigue into Action on Global Warming (TED 2017)
- George Monbiot, The New Political Story that Could Change Everything (TED Summit 2019)
- Johan Rockström, The Tipping Points of Climate Change – and Where We Stand (TED 2025)
WAARSCHUWING: Drogredenen en Cherrypicking
Klimaatverandering wordt gelukkig (bijna) niet meer ontkend. Maar er zijn zeker nog websites en publicaties die erop gericht zijn om de invloed van de mens op klimaatverandering in twijfel te trekken, of die de noodzaak van klimaatbeleid verkleinen met drogredenen, cherrypicking of andere retorische trucs.
Tip: de website (en app) crankyuncle.com leert je om drogredenen te herkennen in het klimaatdebat. Met de gratis app (ook in het Nederlands) oefen je in het tegengaan van desinformatie.
Websites met klimaatontkenning
Klinkt goed, want wat kan er mis zijn met feiten? Wanneer je een eigen selectie van feiten presenteert en andere bronnen negeert, krijg je een onvolledig beeld. Het gevolg is dat je gaat twijfelen en voor je het weet ben je in een fabeltjesfuik gezwommen. De website klimaatfeiten is een uitstekend startpunt voor iedereen die zich graag slimmer wil voelen dan alle klimaatwetenschappers bij elkaar (www.klimaatfeiten.nl).
De website van Climate Intelligence (Clintel) is ook een goed voorbeeld van selectief brongebruik (cherrypicking) en biedt heerlijke ‘niets aan de hand’ essays en boeken aan voor iedereen die de realiteit niet aan kan en de wereld niet wil verbeteren voor toekomstige generaties (www.clintel.nl).