schilderijen van Odilon Redon, Puvi de Chavannes en Piet MondriaanJe ziet schilderijen van onder anderen Vincent van Gogh, Johan Thorn Prikker, Jan Toorop, William Degouve de Nuncques, Odilon Redon, Pierre Puvis de Chavannes, Jan Sluyters, Charley Toorop en Piet Mondriaan. En beeldhouwwerken van ander anderen Joseph Mendes da Costa, John Rädecker, Johan Coenraad Altorf en Lambertus Zijl.

Embleem op de gevel van het museum en een etiket met het embleem, Henry van de Velde

Helenes motto: geest en materie zijn één

Spiritus et Materia Unum betekent Geest en materie zijn één. Dit embleem op de gevel van het museum is vormgegeven door de Belgische kunstenaar en architect Henry Van de Velde. Het is het levensmotto van Helene Kröller-Müller (1869-1939), een van Nederlands belangrijkste en meest vooruitstrevende kunstverzamelaars. Voor veel bezoekers van het Kröller-Müller Museum is de relatie met spiritualiteit en filosofie niet meteen duidelijk. Toch is het een van de belangrijkste fundamenten waarop de collectie is gebouwd.

Kunst als sleutel tot de ziel

De tentoonstelling volgt Helene, van haar jeugdige kennismaking met filosofie tot de invloed van kunstpedagoog H.P. Bremmer. Helene kwam in haar jeugd nauwelijks in aanraking met kunst en cultuur. Haar ouders waren daarin niet echt geïnteresseerd. Pas op 36-jarige leeftijd ging Helene lessen kunstbeschouwing bij Bremmer volgen en raakte zij in de ban van het Spinozisme, een invloedrijke filosofie in die tijd. De kern van Spinoza’s leer is het zoeken van God in al het aardse. Kunst werd beschouwd als de zeldzame sleutel waarmee men nog toegang had tot de wereld van de ziel.

schilderij Vincent van Gogh, Olijfgaard, juni 1889

De Van Goghverzameling

Dankzij Bremmer leerde Helene ook het werk van Vincent Van Gogh waarderen en begrijpen. Ze was ervan overtuigd geraakt dat deze kunstenaar ‘een van de grote geesten van de moderne kunst’ was en dat zijn werk een nieuwe ontwikkeling in de kunst zou inluiden. Haar fascinatie voor Van Gogh heeft ertoe geleid dat het Kröller-Müller Museum met 88 schilderijen en 172 tekeningen na het Van Gogh Museum de grootste Van Goghcollectie heeft.

Een andere blik?

In de tentoonstelling komt ook de zoektocht van kunstenaars die Helene verzamelde aan bod. Zij probeerden allemaal op eigen wijze het onzichtbare en het ontastbare te verbeelden. Ontdek in de tentoonstelling of je dit vandaag de dag nog kunt navoelen als je deze werken ziet. En wat er gebeurt als je ernaar kijkt met de filosofische blik van nu.

Afbeeldingen: Odilon Redon, Het Heilig Hart (De Boeddha), circa 1906 / Piet Mondriaan, Compositie 10 in zwart wit, 1915 / Pierre Puvis de Chavannes, Maria Magdalena in de woestijn (Meditatie), 1869/ Henry van de Velde, Embleem, 1937-1938 (te zien op de gevel van het museum) en Etiket met embleem 'Spiritus et materia unum', 1926-1940 / Vincent van Gogh, Olijfgaard, juni 1889