Vier werken uit de tentoonstelling Het futurisme & EuropaDe futuristische ‘reconstructie van het universum’

In 1915 worden de futuristische esthetische idealen door Giacomo Balla en Fortunato Depero opgetekend in het manifest Ricostruzione Futurista dell’Universo. Volgens dit manifest moeten de in de traditionele kunsten – schilderkunst en beeldhouwkunst – ontwikkelde vernieuwingen worden ingezet voor de transformatie van het dagelijks leven tot een futuristisch universum: een ‘opera d’arte totale’, een totaalkunstwerk, waarin de moderne mens zal leven.

Een eerste kennismaking

Europa maakt in 1912 kennis met het werk van de futuristen door een reizende tentoonstelling met schilderijen van Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Luigi Russolo en Gino Severini, die na galerie Bernheim-Jeune in Parijs onder meer Londen, Brussel, Berlijn, Den Haag en Amsterdam aandoet. De tentoonstelling, maar vooral ook de radicaliteit van het futurisme roepen op zijn zachtst uiteenlopende reacties op en ontketenen levendige en soms ronduit verhitte debatten tussen bewonderaars en critici. Vaststaat echter dat het futuristische ideaal van het samengaan van kunst en leven voor de Europese avant-garde een geheel nieuwe weg opent, misschien wel de meest vruchtbare van de twintigste eeuw. Voor de futuristen betekent de entree op het toneel van de internationale avant-garde een verbreding van hun horizon en een aanscherping van hun ideeën.

Internationale bruiklenen

Voor de tentoonstelling Het futurisme & Europa reizen veel bruiklenen vanuit heel Europa en soms daarbuiten naar Otterlo. Maar er is ook veel werk uit de Kröller-Müllercollectie te zien. Naast Italiaanse futuristen als Giacomo Balla, Umberto Boccioni, Fortunato Depero, Antonio Sant’Elia, Benedetta Cappa en Enrico Prampolini zijn ook andere avant-garde kunstenaars als Theo van Doesburg, Gerrit Rietveld, Georges Vantongerloo, Sonia Delaunay, Le Corbusier, Pablo Picasso, Olga Rozanova, Natalia Goncharova, El-Lissitzky, Vladimir Tatlin, Alexander Rodchenko, Walter Gropius, Oskar Schlemmer, Alma Siedhoff-Busscher in de tentoonstelling vertegenwoordigd.

Publicatie

Bij de tentoonstelling verschijnt een gelijknamige, rijk geïllustreerde publicatie. De samenstelling van zowel tentoonstelling als publicatie is in handen van prof. dr. Fabio Benzi, hoogleraar aan de Università degli Studi ‘G. d’Annunzio’, Chieti-Pescara.

In de video hieronder introduceert directeur Lisette Pelsers het futurisme aan de hand van een aantal werken uit de collectie van het museum.

⚙️Ondertiteling nodig? Start de video en kies je taal (Nederlands/Engels).

Afbeeldingen: Umberto Boccioni, Forme uniche della continuità nello Spazio, 1913, (gegoten in 1972), foto: Marjon Gemmeke / Luigi Russolo, La rivolta, collectie Kunstmuseum Den Haag / Fortunato Depero, Campari Soda flesje, 1932 / Gerrit Rietveld, Berlijnse stoel, ontwerp 1923, latere uitvoering door Gerard van de Groenekan (1904 – 1994)