Sinds voorjaar 2017 zie je in korte video's wat er aan de hand is én hoe de restauratie wordt aangepakt. 

Restauratie Jardin d'émail #1

restauratie Jardin d'émail #2

Restaurator Susanne Kensche vertelt over het nieuwe systeem voor afwatering en waarom je zoveel gaten ziet.

RESTAURATIE jARDIN D'ÉMAIL #3

In deze update zie je hoe de verlaag verwijderd wordt.

Driedimensionaal schilderij

Susanne Kensche leidt als restaurator moderne kunst van het museum dit omvangrijke project. Zij vertelt: 'Jardin d’émail kampt met een aantal fundamentele problemen van onder andere bouwkundige aard, waarvan het belangrijkste nu de slechte afwatering is. Maar al vanaf het begin was het onderhoud van het werk een uitdaging en deden zich problemen voor die vooral zichtbaar werden in de verflaag. Het kunstwerk is eigenlijk te beschouwen als een bouwwerk, maar tegelijkertijd is het ook een soort driedimensionaal schilderij.'

1988

'In 1988 is het werk voor het laatst grootschalig gerestaureerd en toen is vooral de verflaag aangepakt en vernieuwd. Daarna zijn van tijd tot tijd lokale herstel- en reinigingswerkzaamheden uitgevoerd, vooral aan de verflaag. Maar de verschillende  verflagen laten weer op veel plaatsen los, het onderliggende beton vertoont scheuren en er zijn ernstige vochtproblemen in de constructie.'

3D scans

'Daarom is in de afgelopen twee jaar letterlijk diepergaand onderzoek naar de conditie van Jardin d’émail uitgevoerd. De honderden meters afwateringssysteem zijn geïnspecteerd met een camera, het oppervlak -een reliëf van 600 m2- is met een 3D techniek gescand en gedocumenteerd, er zijn chemische analyses gemaakt van de werkstoffen en er is bouwfysisch onderzoek gedaan.'

Eerste fase: vocht en beton

'Om het vochtprobleem structureel aan te pakken zal in de eerste fase van de restauratie het kapotte afwateringssysteem worden vernieuwd. Doordat de oude leidingen in het beton gegoten zijn, is veel technisch vooronderzoek nodig om het oppervlak zo goed mogelijk intact te houden en het nieuwe afwateringssysteem vrijwel onzichtbaar te integreren in deze bestaande constructie. Daarnaast moet het beton worden gesaneerd, holle ruimtes en scheuren gestabiliseerd. Vooral de spuitbetonlaag is in slechte conditie. Het bewaren van de oorspronkelijke vorm van het reliëf is hierbij de grootste technische uitdaging.'

Tweede fase: verflaag

'De volgende fase van de restauratie bestaat uit het vernieuwen van de verflaag. Met de huidige kennis van duurzame verfsystemen is het mogelijk een duurzamere en slijtvastere laag op het werk aan te brengen. Hierbij is het zeer belangrijk om de oorspronkelijke bedoelingen van de kunstenaar te waarborgen.'

Update restauratie  – najaar 2019

De restauratie is nog steeds in volle gang. In het afgelopen half jaar is er veel gebeurd. Zo is er uitvoerig onderzoek gedaan naar de nieuwe verf. Er is gesproken met experts uit de verfindustrie en met leveranciers van verf. Er zijn kleur- en glansmetingen uitgevoerd en er zijn meerdere verfsystemen getest op slijtage. Hiervoor zijn speciaal gemaakte betonnen vloertegels, voorzien van verschillende coatings, blootgesteld aan weer en wind en getest door het publiek. Naar verwachting zullen in januari en februari de nieuwe witte verflagen op het gehele werk aangebracht worden. Na het aanbrengen en uitharden van dit verfpakket wordt in samenwerking met de Fondation Dubuffet en de voormalige assistent van Jean Dubuffet, Richard Dhoedt,  de laatste fase van het project gerealiseerd: het aanbrengen van de zwarte belijning. Hiervoor wordt een team ervaren decoratieschilders ingezet, die onder andere ook hebben gewerkt aan de schilderingen in het Rijksmuseum.

Hun kennis en ervaring zal ervoor zorgen dat het ‘schilderachtige’ karakter van  de zwarte belijning wordt hersteld en de intentie van de kunstenaar wordt gevolgd. Bij het aanbrengen van de zwarte belijning is het oorspronkelijke schaalmodel, beschilderd door Jean Dubuffet zelf, leidend. Zowel het model als de originele lijnenpatroon op het meer dan 600 vierkante meter grote kunstwerk in de beeldentuin zijn middels fotogrammetrie 3D gescand. Hieruit is een digitaal 3D model gemaakt in vorm van een App, die de schilders zal helpen om de zwarte lijnen (met een totale lengte van 1,3 km) op de juiste manier en op de juiste plaats aan te brengen. 

Naast het verfonderzoek is de directe omgeving van Jardin d’émail verbeterd. De aansluiting van het kunstwerk op het maaiveld was verre van ideaal, daardoor was onder meer sprake van optrekkend vocht. Er is een nieuw pad gelegd met betere drainage. Er zijn extra waterputten aangebracht die bij overvloedige regenval moeten voorkomen dat het water de entree van het werk inloopt, zoals vroeger veel gebeurde.

De gehele restauratie moet in het voorjaar van 2020 zijn afgerond.

In augustus 2018 is het gehele werk in een beschermende tent geplaatst en daardoor niet te zien. 

Dubuffet tent

Projectplan

In het projectplan lees je meer over het voorgaand onderzoek, de geschiedenis van de restauratie en de nog uit te voeren werkzaamheden. In de kostenraming lees je meer over de kosten van de restauratie.

Samenwerking Fondation Dubuffet

'Bij vroegere overschilderingen is niet overal het oorspronkelijke zwarte lijnenspel aangehouden. Bij de komende restauratie zal daarom nauw worden samengewerkt met de Fondation Dubuffet in Parijs en met de assistent van de kunstenaar, die in 1974 de zwarte lijnen op Jardin d’émail heeft geschilderd.'


Doe mee aan de restauratie

Adopteer één of meerdere stukken van Jardin d'émail door eenmalig € 5.000 of periodiek € 1.000 per jaar te schenken. Met de adoptie verwerf je de status van Bronzen boeker van het Helene Kröller-Müller Fonds.

Ik adopteer een stuk van Jardin d'émail

Eenmalig doneren?

Ook kleinere bijdragen zijn welkom. Maak je donatie over op IBAN rekeningnummer NL64ABNA0512958300 t.n.v. Stichting Helene Kröller-Müller Fonds te Otterlo onder vermelding van Jardin d’émail.

Het onderzoek naar de conditie van Jardin d’émail en het technisch vooronderzoek is mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Turing Foundation en het Helene Kröller-Müller Fonds. 

                             
Afbeeldingen: fanfoto's van Jardin d'émail door Janne Stoop, Babette Cooijmans en Sarah van Veldhuizen / Jean Dubuffet, Jardin d'émail, foto Ede vanuit de lucht (©RoVorm Uitgevers) / beschadigde verflagen / 3D scanning / proefboringen in het beton / het aanbrengen van de oorspronkelijke belijning in 1974 (©Fondation Dubuffet)